Instalacja oświetlenia awaryjnego i ewakuacyjnego

Profesjonalny projekt, montaż i uruchomienie oświetlenia awaryjnego

Oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne to jeden z kluczowych elementów bezpieczeństwa pożarowego budynku. Jego zadaniem jest zapewnienie widoczności na drogach ewakuacyjnych, przy wyjściach ewakuacyjnych oraz w miejscach istotnych dla bezpieczeństwa ludzi w przypadku zaniku zasilania oświetlenia podstawowego.

Prawidłowo zaprojektowana i wykonana instalacja oświetlenia awaryjnego umożliwia bezpieczne opuszczenie obiektu, ułatwia odnalezienie wyjść ewakuacyjnych, sprzętu przeciwpożarowego oraz punktów pierwszej pomocy. Producenci systemów wskazują, że zadaniem oświetlenia awaryjnego jest oświetlenie dróg ewakuacyjnych w sytuacji awarii zasilania podstawowego, a więc nie jest to jedynie wymóg formalny, ale środek bezpieczeństwa mający bezpośredni wpływ na ochronę życia i bezpieczną ewakuację.

Nasza firma wykonuje projekty, montaż, modernizację, pomiary i przeglądy oświetlenia awaryjnego w budynkach użyteczności publicznej, obiektach przemysłowych, magazynach, lokalach usługowych, szkołach, halach, biurowcach, hotelach, obiektach medycznych i budynkach zamieszkania zbiorowego.

Czym jest oświetlenie awaryjne?

Oświetlenie awaryjne to instalacja, która uruchamia się w przypadku zaniku lub uszkodzenia zasilania oświetlenia podstawowego. W praktyce obejmuje ono przede wszystkim:
• awaryjne oświetlenie ewakuacyjne — służące do bezpiecznej ewakuacji ludzi,
• oświetlenie strefy otwartej — stosowane w większych przestrzeniach, aby ograniczyć panikę i umożliwić dojście do dróg ewakuacyjnych,
• oświetlenie strefy wysokiego ryzyka — stosowane tam, gdzie konieczne jest bezpieczne zakończenie procesu lub czynności,
• awaryjne oświetlenie zapasowe — stosowane w miejscach, gdzie po zaniku zasilania podstawowego trzeba kontynuować lub bezpiecznie zakończyć określone czynności.
Instalacja oświetlenia awaryjnego obejmuje oprawy, źródła zasilania, moduły awaryjne, akumulatory, system monitorowania, przewody, zabezpieczenia oraz elementy sterujące. AWEX opisuje instalację oświetlenia awaryjnego jako zespół urządzeń i komponentów powiązanych ze sobą w celu zapewnienia m.in. odpowiedniego czasu działania, wymaganego natężenia oświetlenia, raportowania zdarzeń oraz bezpieczeństwa obsługi i ekip ratowniczych.

Kiedy wymagane jest oświetlenie awaryjne?

Wymagania dotyczące stosowania oświetlenia awaryjnego wynikają przede wszystkim z Rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Zgodnie z § 181 awaryjne oświetlenie ewakuacyjne należy stosować m.in. w określonych pomieszczeniach oraz na drogach ewakuacyjnych, a jego czas działania powinien wynosić co najmniej 1 godzinę od zaniku oświetlenia podstawowego. Przepisy wskazują również, że oświetlenie awaryjne należy wykonywać zgodnie z Polskimi Normami dotyczącymi wymagań w tym zakresie.

Oświetlenie awaryjne ewakuacyjne należy stosować w szczególności:

• w widowniach kin, teatrów, filharmonii i innych salach widowiskowych,
• w audytoriach, salach konferencyjnych, czytelniach, lokalach rozrywkowych i salach sportowych przeznaczonych dla ponad 200 osób,
• w pomieszczeniach wystawowych w muzeach,
• w garażach o powierzchni netto ponad 1000 m², jeżeli są oświetlone wyłącznie światłem sztucznym,
• w pomieszczeniach o powierzchni netto ponad 2000 m² w budynkach użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego oraz budynkach produkcyjnych i magazynowych,
• na drogach ewakuacyjnych z wymienionych pomieszczeń,
• na drogach ewakuacyjnych oświetlonych wyłącznie światłem sztucznym,
• na drogach ewakuacyjnych w szpitalach i innych budynkach przeznaczonych głównie dla osób o ograniczonej zdolności poruszania się,
• na drogach ewakuacyjnych w wysokich i wysokościowych budynkach użyteczności publicznej oraz zamieszkania zbiorowego.

Czy instalacja oświetlenia awaryjnego wymaga projektu?

Tak. Instalacja oświetlenia ewakuacyjnego jest urządzeniem przeciwpożarowym, dlatego powinna być wykonana zgodnie z projektem. Rozporządzenie MSWiA w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów wymienia instalacje oświetlenia ewakuacyjnego w definicji urządzeń przeciwpożarowych, a następnie wskazuje, że urządzenia przeciwpożarowe w obiekcie powinny być wykonane zgodnie z projektem uzgodnionym przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Warunkiem dopuszczenia ich do użytkowania jest przeprowadzenie odpowiednich prób i badań potwierdzających prawidłowość działania.

W praktyce oznacza to, że prawidłowa realizacja powinna obejmować:

• analizę warunków ewakuacji,
• dobór rodzaju systemu oświetlenia awaryjnego,
• rozmieszczenie opraw na rzutach budynku,
• obliczenia natężenia oświetlenia,
• dobór opraw, piktogramów i źródeł zasilania,
• dobór obwodów, zabezpieczeń i okablowania,
• uzgodnienie projektu z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych,
• montaż zgodny z projektem,
• pomiary natężenia oświetlenia awaryjnego,
• próby działania instalacji,
• przygotowanie dokumentacji odbiorowej.

Czy projekt oświetlenia awaryjnego musi być uzgodniony z rzeczoznawcą?

W przypadku oświetlenia ewakuacyjnego — tak. Ponieważ jest ono urządzeniem przeciwpożarowym, projekt powinien zostać uzgodniony przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Dotyczy to szczególnie obiektów, w których instalacja wpływa na warunki ewakuacji ludzi, scenariusz pożarowy, funkcjonowanie innych urządzeń przeciwpożarowych lub odbiór budynku przez Państwową Straż Pożarną.

Dodatkowo przepisy dotyczące uzgadniania projektów budowlanych wskazują, że uzgodnienia wymagają m.in. budynki zawierające strefę pożarową ZL I, ZL II lub ZL V, budynki średniowysokie, wysokie i wysokościowe zawierające określone strefy ZL, wybrane obiekty użyteczności publicznej i zamieszkania zbiorowego oraz obiekty objęte obowiązkiem stosowania SSP, stałych urządzeń gaśniczych lub DSO.

Jak dobiera się oprawy oświetlenia awaryjnego?

Dobór opraw nie powinien polegać wyłącznie na wskazaniu liczby lamp na korytarzu. Prawidłowy projekt wymaga analizy funkcji pomieszczeń, przebiegu dróg ewakuacyjnych, wysokości montażu, rozmieszczenia przeszkód, lokalizacji wyjść, sprzętu ppoż. oraz punktów pierwszej pomocy.

Przy doborze opraw bierze się pod uwagę przede wszystkim:

• wymaganą wartość natężenia oświetlenia,
• równomierność oświetlenia,
• czas pracy awaryjnej,
• wysokość montażu,
• optykę oprawy,
• rozsył światła,
• temperaturę otoczenia,
• stopień ochrony IP,
• odporność mechaniczną IK,
• sposób montażu — natynkowy, podtynkowy, sufitowy, ścienny, zwieszany,
• rodzaj zasilania — oprawy autonomiczne lub system centralnej baterii,
• sposób testowania — test ręczny, autotest lub centralny monitoring,
• wymagane świadectwa dopuszczenia CNBOP,
• zgodność z projektem i dokumentacją techniczną producenta.

Jakie miejsca należy doświetlić?

Oprawy oświetlenia awaryjnego należy rozmieszczać w taki sposób, aby zapewnić widoczność na całej drodze ewakuacyjnej oraz w punktach istotnych dla bezpieczeństwa. Doświetlenia wymagają przede wszystkim:

• wyjścia ewakuacyjne,
• drzwi na drogach ewakuacyjnych,
• zmiany kierunku ewakuacji,
• skrzyżowania korytarzy,
• schody,
• spoczniki,
• zmiany poziomu posadzki,
• miejsca przy znakach ewakuacyjnych,
• miejsca lokalizacji gaśnic,
• hydranty wewnętrzne,
• przyciski alarmowe,
• ręczne ostrzegacze pożarowe,
• centrale sygnalizacji pożaru,
• punkty pierwszej pomocy,
• apteczki,
• miejsca lokalizacji urządzeń przeciwpożarowych,
• przestrzenie otwarte wymagające dojścia do drogi ewakuacyjnej,
• pomieszczenia techniczne wymagające obsługi w razie zaniku zasilania,
• toalety, szatnie, lobby i przebieralnie o powierzchni powyżej 8 m² oraz pomieszczenia przeznaczone dla osób z niepełnosprawnościami,
• kabiny dźwigów, schody ruchome, platformy ruchome i parkingi zadaszone — gdy wynika to z projektu i analizy obiektu.

Ponadto punkty pierwszej pomocy, urządzenia przeciwpożarowe i przyciski alarmowe, jeżeli nie znajdują się na drodze ewakuacyjnej ani w strefie otwartej, powinny być oświetlone tak, aby w ich pobliżu zapewnić co najmniej 5 lx.

Jakie natężenie powinno mieć oświetlenie awaryjne?

Wymagane natężenie oświetlenia zależy od funkcji danej przestrzeni. Inne wymagania dotyczą drogi ewakuacyjnej, inne strefy otwartej, a jeszcze inne punktów pierwszej pomocy lub sprzętu przeciwpożarowego.

W praktyce projektowej najczęściej przyjmuje się, że:

• na osi drogi ewakuacyjnej wymagane jest odpowiednie minimalne natężenie oświetlenia umożliwiające bezpieczne poruszanie się,
• w strefach otwartych należy zapewnić poziom ograniczający ryzyko paniki i umożliwiający dojście do drogi ewakuacyjnej,
• przy sprzęcie ppoż., punktach pierwszej pomocy, przyciskach alarmowych i centralach pożarowych należy zapewnić odpowiednie doświetlenie tych miejsc,
• oprawy muszą ograniczać olśnienie i zapewniać właściwą równomierność oświetlenia.

Norma PN-EN 1838 określa m.in. wymagania dla dróg ewakuacyjnych, stref otwartych, stref wysokiego ryzyka, znaków bezpieczeństwa i oświetlenia zapasowego. Wymaga się nie tylko uzyskania odpowiedniej liczby luksów, ale również kontroli równomierności, ograniczenia olśnienia i zapewnienia widoczności znaków.

Ile opraw może znajdować się na jednym obwodzie?

Nie należy podawać jednej uniwersalnej liczby bez analizy systemu, ponieważ liczba opraw na jednym obwodzie zależy od:

• rodzaju systemu,
• mocy opraw,
• sposobu zasilania,
• dopuszczalnego obciążenia obwodu,
• typu centrali lub modułu,
• wymagań producenta,
• przekroju przewodów,
• zabezpieczenia obwodu,
• sposobu monitorowania opraw,
• wymagań eksploatacyjnych i serwisowych.

W wielu rozwiązaniach systemowych spotyka się ograniczenie do 20 opraw na jednym obwodzie, ale jest to parametr konkretnego systemu lub centrali, a nie zasada, którą można automatycznie zastosować w każdym obiekcie. Przykładowo AWEX dla central sterująco-zasilających MAX podaje możliwość podłączenia do 20 opraw na jednym obwodzie, przy maksymalnym obciążeniu pojedynczego obwodu 2,5 A.

W praktyce projektowej bezpiecznym rozwiązaniem jest dzielenie instalacji na kilka obwodów tak, aby awaria jednego zabezpieczenia, przewodu lub fragmentu instalacji nie powodowała utraty oświetlenia awaryjnego na całej drodze ewakuacyjnej.

Jakie zabezpieczenia stosuje się w instalacji oświetlenia awaryjnego?

Instalacja oświetlenia awaryjnego powinna być zabezpieczona zgodnie z zasadami projektowania instalacji elektrycznych oraz wymaganiami producenta zastosowanego systemu. W rozporządzeniu techniczno-budowlanym wskazano m.in. konieczność stosowania wyłączników nadprądowych w obwodach odbiorczych, zasady selektywności zabezpieczeń, urządzeń ochrony przeciwprzepięciowej oraz oddzielnych przewodów ochronnych i neutralnych w obwodach rozdzielczych i odbiorczych.

W zależności od rozwiązania stosuje się m.in.:

• zabezpieczenia nadprądowe dobrane do przekroju przewodów i obciążenia,
• zabezpieczenia różnicowoprądowe, jeżeli są wymagane i właściwe dla danego układu,
• ochronę przeciwprzepięciową,
• selektywny podział obwodów,
• zabezpieczenia obwodów sterujących i monitorujących,
• zabezpieczenia centralnej baterii lub zasilaczy,
• monitoring stanu opraw i akumulatorów,
• sygnalizację uszkodzeń systemu.

Bardzo ważne jest, aby zanik zasilania oświetlenia podstawowego powodował automatyczne uruchomienie oświetlenia ewakuacyjnego w danej strefie. Podkreślamy, że oświetlenie ewakuacyjne powinno reagować nie tylko na całkowity zanik zasilania podstawowego, ale również na lokalne uszkodzenie, np. uszkodzenie obwodu końcowego.

Oprawy z autotestem czy system centralnego monitorowania?

W małych obiektach często stosuje się oprawy autonomiczne z autotestem. Każda oprawa posiada własny akumulator i układ testujący. Jest to rozwiązanie stosunkowo proste, ale wymaga regularnej kontroli każdej oprawy.

W większych obiektach korzystniejsze może być zastosowanie systemu centralnego monitorowania lub centralnej baterii. Taki system umożliwia kontrolę stanu opraw, akumulatorów, zasilania i ewentualnych uszkodzeń z jednego miejsca. Intelight wskazuje w swojej ofercie m.in. oprawy awaryjne i ewakuacyjne, system monitorowania opraw oraz moduły awaryjnego zasilania. (intelight.pl)

Dobór rozwiązania zależy od:

• wielkości obiektu,
• liczby opraw,
• funkcji budynku,
• wymagań inwestora,
• wymagań odbiorowych,
• kosztów serwisu,
• potrzeby raportowania testów,
• dostępności obsługi technicznej.

Czy oprawy oświetlenia awaryjnego muszą mieć CNBOP?

W praktyce odbiorowej należy stosować oprawy i urządzenia posiadające wymagane dokumenty dopuszczające do stosowania w ochronie przeciwpożarowej. CNBOP-PIB prowadzi wykazy świadectw dopuszczenia, w tym wykaz odmian opraw oświetleniowych do oświetlenia awaryjnego.

Również producenci, udostępniają dla swoich rozwiązań dokumenty, certyfikaty i świadectwa dopuszczenia CNBOP dla poszczególnych opraw i systemów, m.in. dla opraw awaryjnych, kierunkowych, central i systemów zasilania.

Na etapie realizacji należy więc sprawdzić, czy zastosowane oprawy, moduły lub centrale posiadają właściwe dokumenty, są zgodne z projektem oraz nadają się do zastosowania w danym obiekcie.

Montaż oświetlenia awaryjnego — jak wygląda realizacja?

Prawidłowy montaż oświetlenia awaryjnego powinien przebiegać etapowo. Najpierw wykonuje się projekt i uzgodnienie, następnie montaż tras kablowych, przewodów, opraw i urządzeń zasilających, a na końcu uruchomienie, testy i pomiary.

Zakres prac obejmuje najczęściej:

• wizję lokalną obiektu,
• analizę dróg ewakuacyjnych,
• przygotowanie projektu oświetlenia awaryjnego,
• uzgodnienie projektu z rzeczoznawcą ppoż.,
• dobór opraw i systemu zasilania,
• montaż przewodów i tras kablowych,
• montaż opraw ewakuacyjnych i awaryjnych,
• montaż piktogramów,
• podłączenie opraw do obwodów,
• konfigurację autotestu lub systemu monitorowania,
• wykonanie pomiarów natężenia oświetlenia,
• sprawdzenie czasu pracy awaryjnej,
• sporządzenie protokołów,
• przygotowanie dokumentacji powykonawczej.

Pomiary i odbiór oświetlenia awaryjnego

Po zakończeniu montażu instalacja powinna zostać sprawdzona. Odbiór obejmuje m.in. kontrolę zgodności z projektem, sprawdzenie działania opraw, weryfikację czasu pracy awaryjnej oraz pomiary natężenia oświetlenia.

Warunkiem dopuszczenia urządzenia przeciwpożarowego do użytkowania jest przeprowadzenie odpowiednich prób i badań potwierdzających prawidłowość jego działania. Przepisy wymagają również, aby urządzenia przeciwpożarowe były poddawane przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym zgodnie z Polskimi Normami, dokumentacją techniczno-ruchową i instrukcjami producentów, nie rzadziej niż raz w roku.

Dlaczego warto zlecić instalację oświetlenia awaryjnego specjalistom?

Nieprawidłowo wykonana instalacja oświetlenia awaryjnego może nie zadziałać w chwili, w której będzie najbardziej potrzebna. Najczęstsze błędy to zbyt mała liczba opraw, brak doświetlenia gaśnic i hydrantów, nieprawidłowe rozmieszczenie opraw, brak obliczeń, brak uzgodnienia z rzeczoznawcą, brak pomiarów lub zastosowanie opraw bez wymaganych dokumentów.

Profesjonalnie wykonane oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne zapewnia:

• zgodność z wymaganiami przepisów,
• poprawę bezpieczeństwa użytkowników budynku,
• prawidłowe oznakowanie i doświetlenie dróg ewakuacyjnych,
• możliwość sprawnej ewakuacji,
• doświetlenie sprzętu przeciwpożarowego i punktów pierwszej pomocy,
• przygotowanie obiektu do odbioru przez PSP,
• kompletną dokumentację projektową i powykonawczą,
• łatwiejszą eksploatację i serwis instalacji.

Instalacja oświetlenia awaryjnego — projekt, montaż, pomiary i serwis

Wykonujemy kompleksowe usługi w zakresie instalacji oświetlenia awaryjnego i ewakuacyjnego. Obsługujemy inwestorów, zarządców budynków, generalnych wykonawców, firmy instalacyjne, obiekty użyteczności publicznej, zakłady pracy, hale przemysłowe, magazyny, lokale usługowe i budynki zamieszkania zbiorowego.

Zapewniamy:

• projekt oświetlenia awaryjnego,
• uzgodnienie projektu z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych,
• dobór opraw awaryjnych i ewakuacyjnych,
• montaż instalacji,
• modernizację istniejącego oświetlenia awaryjnego,
• pomiary natężenia oświetlenia,
• uruchomienie systemu,
• dokumentację odbiorową,
• przeglądy i konserwację oświetlenia awaryjnego.

Szukasz firmy, która wykona projekt, montaż lub przegląd oświetlenia awaryjnego? Skontaktuj się z nami — dobierzemy rozwiązanie zgodne z przepisami, projektem, wymaganiami rzeczoznawcy ppoż. oraz warunkami technicznymi Twojego budynku.