Czym są strefy PM i IN?
W polskich przepisach przeciwpożarowych budynki i ich części kwalifikuje się m.in. do trzech podstawowych grup:
ZL – budynki i strefy zagrożenia ludzi,
PM – strefy produkcyjno‑magazynowe,
IN – strefy inwentarskie (dla hodowli zwierząt).
Podział ten służy do określenia wymagań w zakresie odporności ogniowej, dopuszczalnych powierzchni stref pożarowych, warunków ewakuacji, wyposażenia w urządzenia przeciwpożarowe, a także dostępu dla jednostek ochrony przeciwpożarowej.
Strefa pożarowa PM lub IN to więc wydzielona część budynku (lub cały budynek), w której prowadzi się odpowiednio: działalność produkcyjną / magazynową albo hodowlę zwierząt, a wszystkie rozwiązania konstrukcyjne i instalacyjne muszą być dopasowane do występującego tam ryzyka pożarowego
Strefy PM – produkcyjno‑magazynowe
Definicja i przykłady
Do stref PM zalicza się budynki lub ich części, w których dominującą funkcją jest produkcja, przetwórstwo lub magazynowanie materiałów, surowców, półproduktów albo wyrobów gotowych. Nie są to obiekty przeznaczone do stałego pobytu dużej liczby ludzi (jak w ZL), lecz przede wszystkim do pracy, składowania i obsługi procesów technologicznych.
Typowe przykłady stref PM:
hale produkcyjne (przemysł lekki i ciężki),
magazyny wysokiego i niskiego składowania (w tym logistyczne),
chłodnie i mroźnie,
rozdzielnie elektryczne, kotłownie, hydrofornie, centrale telefoniczne,
warsztaty naprawcze, lakiernie, ślusarnie.
Znaczenie klasyfikacji PM
Prawidłowe zakwalifikowanie obiektu do kategorii PM ma bezpośredni wpływ na:
dopuszczalną powierzchnię strefy pożarowej,
wymaganą klasę odporności pożarowej budynku (A–E),
wymagania dla oddzieleń przeciwpożarowych (ściany, stropy, drzwi, bramy o klasie REI/EI),
konieczność zastosowania systemów oddymiania, tryskaczowych, detekcji gazów,
parametry dróg ewakuacyjnych i liczbę wyjść,
wymagania w zakresie wody do zewnętrznego gaszenia pożaru, hydrantów itp.
W halach PM, w odróżnieniu od obiektów ZL, możliwe są często większe powierzchnie pojedynczych stref pożarowych – zwłaszcza przy zastosowaniu instalacji tryskaczowych i skutecznego oddymiania.
Co bierze się pod uwagę, wyznaczając strefę PM?
Projektant / rzeczoznawca ds. zabezpieczeń ppoż. przy kwalifikacji do PM analizuje m.in.:
Rodzaj procesu technologicznego
czy produkcja jest „zimna” (np. montaż, konfekcjonowanie), czy „gorąca” (z użyciem pieców, palników, suszarni),
czy występują procesy generujące iskry, płomienie, wysoką temperaturę.
Rodzaj składowanych lub używanych materiałów
palne ciała stałe (papier, drewno, tworzywa sztuczne, tekstylia),
ciecze palne i gazy,
materiały wybuchowe, pyły palne, aerozole itp.,
wysokość obciążenia ogniowego (MJ/m²) i sposób sztaplowania.
Parametry geometryczne obiektu
powierzchnia i wysokość strefy, liczba kondygnacji,
stosunek powierzchni rzutu do wysokości,
możliwość wydzielenia odrębnych stref pożarowych dla różnych procesów / magazynów.
Liczba i rozkład pracowników
liczba osób na zmianie, lokalizacja stanowisk pracy,
możliwość samodzielnej ewakuacji.
Istniejące i planowane zabezpieczenia techniczne
oddzielenia odporne ogniowo (ściany, stropy, pasy wolnego terenu),
instalacje sygnalizacji pożaru (SAP), DSO, systemy oddymiania, tryskacze,
hydranty wewnętrzne, gaśnice, kurtyny dymowe.
Na tej podstawie ustala się liczbę i zakres stref PM, ich dopuszczalne powierzchnie oraz wymagania co do odporności ogniowej przegród.
Strefy IN – inwentarskie
Definicja i przykłady
Strefy IN to budynki lub części budynków służące do hodowli inwentarza żywego – zwierząt gospodarskich. W takich obiektach priorytetem jest ochrona życia zwierząt oraz zapewnienie warunków do prowadzenia ewakuacji i działań gaśniczych przy bardzo dużym zagęszczeniu materiałów palnych (ściółka, pasze).
Typowe przykłady stref IN:
obory i chlewnie,
kurniki (hodowla ściółkowa i bezściółkowa),
stajnie, owczarnie, koziarnie,
inne budynki inwentarskie na fermach i gospodarstwach.
Znaczenie klasyfikacji IN
Zakwalifikowanie budynku jako IN determinuje:
maksymalną dopuszczalną powierzchnię strefy pożarowej (zależną m.in. od liczby kondygnacji i sposobu hodowli – ściółkowa vs bezściółkowa),
wymagania w zakresie odporności ogniowej konstrukcji (klasa budynku, klasy REI ścian i stropów),
zasady prowadzenia wentylacji i oddymiania (w tym otwory oddymiające),
minimalne odległości od innych obiektów na terenie gospodarstwa,
warunki zapewnienia zaopatrzenia wodnego do zewnętrznego gaszenia pożaru.
Przykładowo, dla budynków inwentarskich WT dopuszczają różne powierzchnie stref pożarowych w zależności od liczby kondygnacji i rodzaju hodowli (ściółkowa – większe ryzyko, mniejsze dopuszczalne powierzchnie).
Co bierze się pod uwagę, wyznaczając strefę IN?
Rodzaj i liczba zwierząt
gatunek (bydło, trzoda, drób), masa zwierząt, zagęszczenie na m²,
możliwość ewakuacji i czas potrzebny na wyprowadzenie zwierząt z obiektu.
Sposób utrzymania inwentarza
hodowla ściółkowa (słoma, trociny – duże obciążenie ogniowe),
hodowla bezściółkowa (ruszta, systemy gnojowe – mniejsze obciążenie palne).
Rodzaj wyposażenia i materiałów palnych
pasze, siano, słoma, ściółka, elementy drewniane, izolacje,
maszyny i instalacje (wentylatory, oświetlenie, ogrzewanie, urządzenia elektryczne).
Geometria budynku
powierzchnia, wysokość i liczba kondygnacji,
układ korytarzy i boksów, możliwość wydzielania stref pożarowych,
drzwi, bramy, otwory wentylacyjne.
Warunki ewakuacji i dostęp PSP
liczba i szerokość wyjść, bram oraz ciągów ewakuacyjnych dla ludzi i zwierząt,
drogi pożarowe i place manewrowe dla pojazdów straży pożarnej,
zaopatrzenie wodne (hydranty, zbiorniki przeciwpożarowe).
Na tej podstawie ustala się optymalny podział na strefy IN, tak aby ewentualny pożar ograniczyć do możliwie najmniejszej części obiektu i umożliwić szybkie działania ratownicze.
Wspólne zasady dla stref PM i IN
Strefa pożarowa jako podstawowa jednostka bezpieczeństwa
Zarówno w obiektach PM, jak i IN, strefa pożarowa jest rozumiana jako część budynku wydzielona elementami oddzielenia przeciwpożarowego (ściany, stropy, pasy wolnego terenu), z założeniem, że pożar nie powinien się z niej wydostać przez czas wynikający z klasy odporności tych elementów (np. REI 60, REI 120).
Przyjmuje się, że jest to jednocześnie maksymalny obszar przewidywanych strat pożarowych – odpowiedni dobór wielkości i liczby stref pozwala ograniczyć konsekwencje pożaru do części obiektu, a nie całego zakładu czy fermy.
Elementy brane pod uwagę przy projektowaniu stref
Przy projektowaniu stref PM i IN uwzględnia się przede wszystkim:
obciążenie ogniowe i charakter materiałów palnych,
geometrię i parametry konstrukcyjne budynku,
liczbę, rozmieszczenie i mobilność ludzi (pracowników, obsługi),
obecność zwierząt (tylko IN) i możliwości ich ewakuacji,
planowane zabezpieczenia czynne (SAP, tryskacze, oddymianie) i bierne (oddzielenia ppoż.),
dostępność dróg pożarowych oraz zaopatrzenia wodnego.
Dobór rozwiązań odbywa się zgodnie z warunkami technicznymi oraz z udziałem rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych.
Zastosowanie w praktyce
Dla inwestorów i zarządców obiektów przemysłowych, magazynowych i inwentarskich prawidłowe wyznaczenie stref PM i IN ma kluczowe znaczenie z kilku powodów:
umożliwia spełnienie wymagań prawnych i uzyskanie wymaganych uzgodnień z PSP,
optymalizuje koszty inwestycji i eksploatacji (dobór klasy odporności, liczby urządzeń ppoż.),
zwiększa bezpieczeństwo ludzi, zwierząt i mienia,
ułatwia prowadzenie ewakuacji i akcji ratowniczo‑gaśniczej.
GFS Piła może wspierać inwestorów i właścicieli obiektów w:
kwalifikacji budynków i części obiektów do kategorii PM i IN,
wyznaczaniu stref pożarowych i opracowaniu koncepcji zabezpieczeń,
przygotowaniu operatów i opinii z zakresu ochrony przeciwpożarowej,
doborze i serwisie urządzeń – od hydrantów i gaśnic, po systemy oddymiania i tryskaczowe.
